Κοντινές Λήψεις - macro

                                 ΚΟΝΤΙΝΕΣ ΛΗΨΕΙΣ - MACRO ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

                                                                   ΜΑΝΟΛΗΣ  ΠΑΠΑΔΑΚΗΣ EFIAP/s            

              
         Για το τυπικό των ορισμών-εννοιών πρέπει να αναφερθεί ότι το clouz up είναι γενικός όρος που καλύπτει όλες τις κοντινές λήψεις μέχρι είδωλα σε φυσικό μέγεθος με το αντικείμενο. (Αναπαραγωγή 1:1).
      Ό όρος macro φωτογραφία καλύπτει τις φωτογραφίες που είναι μεγαλύτερες από το φυσικό μέγεθος του αντικειμένου μέχρι και μεγέθυνση 10 φορές. Συνήθως βέβαια στην καθημερινή χρήση του όρου macro τα όρια είναι πιο χαλαρά.

     Υπάρχει βέβαια κάποια σύγχυση όταν λέμε διπλασιασμό ή τριπλασιασμό του ειδώλου.
     Εννοούμε βέβαια γραμμική έκφραση της σχέσης του μεγέθους.
(π.χ. το x2 σημαίνει διπλασιασμό μήκους όμως σε εμβαδό το x2 σημαίνει  4-πλάσιο εμβαδό).

   ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ
  Μηχανή SLR (προτείνεται) ή COMPACT 
  Σύστημα macro για SLR
  Τρίποδο (ελαφρύ αλλά καλό)
  ball head (κεφαλή στο τρίποδο για οποιαδήποτε αλλαγή οπτικής γωνίας της μηχανής).
  Ring flash (βοήθεια τεχνητού φωτισμού-φλας για macro φακούς).

Τα δύο τελευταία δεν είναι εντελώς απαραίτητα

Σύστημα macro για SLR :
(Διαφορετικές δυνατότητες, ευκολίες, ποιότητα και τιμές στα διάφορα συστήματα)
- Clouz up lens
- Δακτύλιοι
- Φυσούνα
- Macro φακός
- Τηλεφακός macro
- Αντιστροφή του normal φακού

clouz up lens
       Πρόκειται για μεγεθυντικούς φακούς-φίλτρα που τοποθετούνται μπροστά στο φακό της μnχανήs και χαρακτηρίζονται ανάλογα με το βαθμό μεγέθυνσης σε +1, +2 και +4 και μπορούν να συνδυαστούν για ακόμη μεγαλύτερη μεγέθυνση.
Aποτελούν μια οικονομική, ελαφριά και πρακτική λύση γιατί δεν χρειάζεται ξεβίδωμα ο φακός και είναι γενικά βολικό ξεκίνημα για τους αρχαρίους.

                                                           clouz up lens                                                                           Δακτυλίδια

  Δακτυλίδια
     Πολύ οικονομική λύση και αρκετά καλή αν συνδυαστούν με ένα καλό φακό μας.
     Είναι άδειοι σωλήνες (tubes) που χρησιμεύουν ως συστήματα απομάκρυνσης του φακού από το σώμα της μηχανής, επιτρέποντας έτσι την εστίαση σε κοντινές αποστάσεις.
    Τα δαχτυλίδια προέκτασης είναι σε διάφορα μήκη και μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνα τους ή 2-3 συνδυαστικά για μεγαλύτερες μεγεθύνσεις.

   Φυσούνες
    Ποιοτική λύση, με ευκολία στο καδράρισμα και με ελαττώματα τον όγκο και το βάρος και με αμφίβολο μέλλον.
    Οι φυσσούνες προσαρμόζονται ανάμεσα στο φακό και το σώμα της μηχανής, αλλά διαθέτουν μεταβλητό μήκος επιτρέποντας την μεταβολή της απόστασης φακού- σώματος αλλά και σώματος-αντικειμένου με μια απλή κίνηση.

 
                                                           Φυσούνα                                                                 Αντιστροφή φακού

 Αντιστροφή του normal φακού
     Καλή και οικονομική λύση αν υπάρχει για παράδειγμα ένας καλός normal φακός, με αρκετούς όμως περιορισμούς.

 Macro φακός:
    Ίσως η καλύτερη λύση λόγω ειδικής κατασκευής αφού είναι σχεδιασμένος για αυτό το λόγο.
    Με αυτούς έχουμε σχέση μεγέθυνσης από 1:2 έως και 1:1 και είναι βελτιστοποιημένοι για μέγιστη απόδοση στις κοντινές αυτές αποστάσεις, έχοντας επίσης και πολύ κλειστά διαφράγματα για μέγιστη αξιοποίηση του βάθους πεδίου που είναι ιδιαίτερα μικρό κυρίως όταν πλησιάσουμε κοντά.
                                                                                                                                                              

Τηλεφακός macro:
    Ογκοδέστερος και ακριβός φακός, αλλά έχει καλή ποιότητα και μπορεί να χρησιμοποιηθεί από σχετικά μεγάλη απόσταση χωρίς να ενοχλεί έντομα κ.λ.π.

                                            macro φακός 105 mm                                                        Ball Head

                                                                Φλας για macro φωτογραφία και όχι μόνο

     Όταν χρησιμοποιούμε δακτυλίδια ή φυσούνα με φωτομέτρηση TTL (through the lens) οι διορθώσεις γίνονται αυτόματα. 
     Στην περίπτωση όμως που χρησιμοποιούμε παλιές μηχανές με απλά δαχτυλίδια ή φυσούνα και εξωτερικό φωτόμετρο χειρός τότε θα πρέπει να συνυπολογίσουμε την απώλεια του φωτός λόγω του μήκους του δακτυλιδιού.

ΦΩΤΟΓΡΑΦΗΣΗ ME COMPACT (φωτογράφιση και με αυτές αλλά όχι με ιδιαίτερες απαιτήσεις)
      
   Στις σύγχρονες ψηφιακές μηχανές compact,  που ο φακός είναι σταθερά προσαρμοσμένος στο σώμα της μηχανής, μπορούμε να τραβήξουμε φωτογραφίες macro ενεργοποιώντας την αντίστοιχη λειτουργία που συμβολίζεται με ένα λουλουδάκι συνήθως. 
   Η πιο μικρή απόσταση εστίασης δεν είναι ίδια σε όλες τις compact.    
  Οι περισσότερες μπορούν να εστιάσουν σε απόσταση 10-15 εκατοστών από το θέμα, κάποιες ακόμη περισσότερο, ενώ κάποιες εστιάζουν και σε απόσταση ενός εκατοστού.
  Το μικρό μέγεθος του αισθητήρα δίνει μεγάλο Βάθος πεδίου.(που στο συγκεκριμένο είδος φωτογράφισης τις περισσότερες φορές είναι αρνητικό)
  Από την οθόνη LCD μπορούμε να πλησιάσουμε ένα λουλούδι ή μια λεπτομέρεια χωρίς να χρειάζεται να σκύψουμε ή να ξαπλώσουμε όπως θα κάναμε με τις περισσότερες μηχανές με οπτικό σκόπευτρο.

Μειονεκτήματα με τις compact

   Συνήθως δεν έχουμε χειροκίνητη εστίαση. (Θα δυσκολευτούμε να εστιάσουμε στο επιθυμητό σημείο).
   Έλλειψη διαφραγμάτων με αποτέλεσμα να μην έχουμε σωστό έλεγχο Βάθους πεδίου.
   Σε αρκετά μοντέλα δεν μπορούμε να πλησιάσουμε αρκετά κοντά και γενικά οι μεγεθύνσεις που προσφέρουν δεν είναι αρκετά ικανοποιητικές.

                                                   φωτογραφίες από απλή compact μηχανή

                 Μεγάλο Βάθος Πεδίου στις compact μηχανές που πολλές φορές αποτελεί πρόβλημα για δημιουργικές λήψεις

Που θα βρούμε τα θέματά μας.

     Θέματα macro υπάρχουν όλες τις εποχές είτε το φθινόπωρο παίρνοντας κάποια φυλλαράκια με πλάγιους ή κόντρα φωτισμούς με τα όμορφα φθινοπωρινά χρώματα  ή το χειμώνα με την πάχνη ή το χιόνι πάνω τους.
     Ακόμα περισσότερα την άνοιξη και το καλοκαίρι που έχουμε αρκετά άνθη, έντομα, φρούτα κ.λ.π.

     Η πιο δύσκολη περίπτωση ίσως η φωτογράφηση εντόμων και μικρών πλασμάτων στην ύπαιθρο όπως ακρίδες, τζίτζικες, αράχνες, πεταλούδες, βάτραχοι κ.λ.π.  Εδώ χρειάζεται αρκετή υπομονή και επιμονή αλλά και αγάπη και σεβασμός για τη φύση.

   Υπομονή στη φωτογράφηση λουλουδιών στη φύση διότι πρέπει να περιμένουμε την κατάλληλη στιγμή που θα σταματήσει το αεράκι διότι ένα απαλό φύσημα θα καταστρέψει ίσως τη φωτογραφία.

ΦΩΤΙΣΜΟΣ
     Ίσως ο χειρότερος φωτισμός στις περισσότερες λήψεις να είναι ο αμυδρός, μουντός και τελείως επίπεδος, χωρίς κοντραστ,  χωρίς χάρη, ενδιαφέρον και χωρίς απόδοση λεπτομέρειας.
     Σε άμεσο ηλιακό φως στη φύση, τα πράγματα είναι καλύτερα για έντομα, μικρά λουλούδια κ.λ.π. Το έντονο όμως κοντράστ, σε κάποιες περιοχές, που υπάρχει άμεσος φωτισμός θα δημιουργήσει αρκετά έντονα φωτισμένες περιοχές αλλά και σκιές, χωρίς λεπτομέρεια και πληροφορία.
     Σε αρκετές περιπτώσεις ο διάχυτος φωτισμός είναι άριστος για σωστή απόδοση στη λεπτομέρεια και σωστή καταγραφή της υφής της φόρμας και του όγκου.

    Το φόντο ήταν στην απόλυτη σκιά με αποτέλεσμα να έχουμε στη φωτομέτρηση διαφορά μερικά stop μεταξύ φωτισμένου αντικειμένου και σκιερού φόντου και έτσι  έχουμε το φόντο που ήταν πράσινοι θάμνοι, σχεδόν μαύρο.

     Σε πολλές περιπτώσεις είναι απαραίτητη η χρήση αντανακλαστήρων, Χρήση ring flash ή και δύο φλας για να δώσουν καλύτερη λεπτομέρεια, σωστή απόδοση στο χρώμα και κυρίως ζωντάνια και έμφαση στο θέμα μας.   
     Ο φωτισμός,  σε όλων των ειδών τις λήψεις, παίζει πολύ σημαντικό ρόλο σε μια επιτυχημένη φωτογραφία. Οι σκιές που δημιουργεί το πλάγιο φως μπορεί να είναι πολύ δημιουργικές και μια λευκή επιφάνεια σαν αντανακλαστήρας θα δώσει λάμψη στο θέμα μας μειώνοντας το έντονο κοντράστ.


      Ο φωτισμός ήταν κόντρα από πίσω αριστερά και ψηλά και ήταν απόλυτη η χρήση αντανακλαστήρα από ένα φύλλο χαρτόνι από τη θέση της μηχανής ώστε να έχουμε κάποιο φωτισμό και λεπτομέρεια της εμπρός περιοχής. Χρειάστηκε κλείσιμο στο διάφραγμα περίπου δυο stop διότι το φωτόμετρο θα πέσει σίγουρα έξω λόγω του σκούρου φόντου.

   Μεγάλη προσοχή χρειάζεται όταν έχουμε ένα διαφορετικό φόντο π. χ. μαύρο ή άσπρο πίσω από το λουλούδι ή τα μικρά αντικείμενα, οπότε πρέπει να επέμβουμε κλείνοντας ή ανοίγοντας αντίστοιχα το διάφραγμα  1-2 στοπ για να μην έχουμε υπερφωτισμένη ή υποφωτισμένη αντίστοιχα φωτογραφία στη γενική φωτομέτρηση κάδρου.

    Μπορούμε επίσης να χρησιμοποιήσουμε το φλας της μηχανής όταν δεν υπάρχει ring flash, αλλά με πολλή προσοχή, γιατί, εάν δεν έχουμε τη δυνατότητα να κάνουμε αντιστάθμιση του φλας, τις περισσότερες φορές η πολύ έντονη λάμψη σε τόσο κοντινή απόσταση προκαλεί υπερφώτιση.

                           Το απλούστερο studio για κοντινή φωτογράφηση

      Μεγάλο πλεονέκτημα της macro ότι κάποια  από αυτά τα θέματα μπορούμε να τα δουλέψουμε σπίτι μας που θα έχουμε ίσως περισσότερο χρόνο για πειραματισμούς με ελεγχόμενες συνθήκες, αν και η φωτογράφηση στο φυσικό περιβάλλον έχει άλλη χάρη και ατμόσφαιρα.
     Θα χρειαστούμε ίσως το πιο απλό studio έχοντας μπροστά μας ένα τραπέζι, όπου θα φθάνουν ακτίνες του ήλιου, έχοντας πάνω κάποια μικροαντικείμενα, λουλούδια, φρούτα κ.λ.π. όπως επίσης κάποιο χαρτόνι για αντανακλαστήρα, φόντα κ.λ.π.

Νέα διάσταση
    Δεν είναι δυνατόν να αντιληφθούμε ή να φανταστούμε τι θα μας δώσει κάποιο αντικείμενο σε συγκεκριμένο βάθος πεδίου και φωτισμό.
Θέματα που τα βλέπουμε δίπλα μας καθημερινά φαίνονται να μην έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον ενώ πλησιάζοντας όλο και περισσότερο, τα θέματα παίρνουν νέα διάσταση.
   Το χρώμα, το φως, η σκιά, το μικρό βάθος πεδίου με τα απαλά ονειρικά αποτελέσματά, δίνουν κάποιο αποτέλεσμα που φυσικά δεν αντιλαμβανόμαστε από πριν.

ΣΥΝΘΕΣΗ
   Η σύνθεση μπορεί να ελεγχθεί εξ ολοκλήρου μέσα από το φακό και εξυπηρετεί πολλές φορές η μετακίνηση του αντικειμένου ή του τριπόδου για εστίαση ή καδράρισμα και οι κανόνες σύνθεσης είναι παρόντες, βάζοντας συνήθως το έντομο ή το αγριολούλουδο στο δυνατό σημείο.

   Το φόντο βέβαια δεν αρκεί να είναι φλου. Πρέπει οι χρωματικές του αποχρώσεις να υποστηρίζουν το θέμα.

               Η πασχαλίτσα είναι στο δυνατό σημείο και επειδή έχουμε κίνηση, η πλάγια γραμμή βοηθά αρκετά τη σύνθεση. Το φόντο είναι ιδιαίτερα φλου με ομοιόμορφες αποχρώσεις, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στο θέμα με ένα μικρό Β.Π. για το έντομο και καμπόσες σταγόνες. (Αν στο φόντο υπήρχε π.χ. ένα έστω και μικρό κόκινο ή κίτρινο ή μπλε λουλούδι, θα ήταν βέβαια φλου αλλά αυτό δεν αρκεί, διότι αν και δεν θα διακρινόταν τι είναι, η περιοχή χρώματος αποσταθεροποιεί τη σύνθεση).

ΕΣΤΙΑΣΗ
    Χρειάζεται η σωστή εκλογή ενός επιπέδου εστίασης με το κυρίως θέμα μας που θα το υποστηρίζουν τα υπόλοιπα εκτός εστίασης μέρη.
    Επίσης έχει μεγάλη εφαρμογή η εκλεκτική εστίαση διότι μπορεί να έχω εστιασμένο το μπροστινό πλάνο του θέματος και διαδοχικό ή απότομο σβήσιμο του  φόντου ή φλου το εμπρός και εστιασμένο το πίσω για εφε.
    Πρέπει να υπάρχει περιοχή εστίασης, έστω και μικρή, στο πιο σημαντικό σημείο π.χ. στήμονες του λουλουδιού.   
   Προσοχή ώστε το επίπεδο του θέματος να είναι παράλληλο με αυτό του φακού για σωστή εστίαση. Π.χ. σκοπεύοντας πεταλούδα με ανοιχτά φτερά πρέπει να σκοπεύουμε με το φακό σε παράλληλη θέση με τα φτερά.

ΒΑΘΟΣ ΠΕΔΙΟΥ

   Το πολύ μικρό Β.Π. που στή macro φωτογραφία μπορεί να είναι σε κάποιες λήψεις μόνο μερικά χιλιοστά, δημιουργεί προβλήματα που αν επιλέξουμε σωστή γωνία λήψης και σωστή απόσταση από το θέμα το αποτέλεσμα θα είναι θετικό, που μια compact μηχανή δεν θα μπορέσι να δώσει.

   Ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε είναι αυτό του βάθους πεδίου. (Πολύ μικρό Β.Π. στις κοντινές λήψεις)
   Το βάθος πεδίου μικραίνει  (δηλαδή πολύ μικρό μέρος της φωτογραφίας μένει εστιασμένο) :
-όταν η μηχανή είναι κοντά στο θέμα,
-όταν το διάφραγμα που χρησιμοποιούμε είναι ανοιχτό (π.χ., f/2,8, f/5,6) και
-όταν χρησιμοποιούμε τηλεφακό.



Συμβουλές

       Συνιστάται η manual εστίαση.
     Στη επιλογή διαφράγματος ταχύτητας θα χρειαστεί μάλλον η χρυσή τομή διότι βέβαια σε πολλές περιπτώσεις όταν δουλεύουμε από πολύ κοντά και το Β.Π. είναι μόνο μερικά χιλιοστά, θα απαιτηθεί ένα διάφραγμα τουλάχιστον f/11 αλλά αυτό βέβαια ποτέ σε βάρος της ταχύτητας διότι λόγω της μεγάλης μεγέθυνσης η παραμικρή κίνηση του θέματος ή της μηχανής θα προκαλέσει μεγάλη μετατόπιση του ειδώλου στο φιλμ ή τον αισθητήρα με αποτέλεσμα κουνημένη φωτογραφία.

      Είναι μια δύσκολη φωτογράφηση όπου χρειάζεται και τύχη επειδή θέλουμε νετ τη μέλισσα και την αγγινάρα έχοντας πολύ μικρό Β.Π. με τον macro φακό και το έντομο συνεχώς μετατοπίζεται, αλλά θέλουμε επίσης και αρκετά γρήγορη ταχύτητα για να μπορέσουμε να παγώσουμε την κίνηση ώστε να μην είναι φλου η μέλισσα.
    

  Για να μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε όσο το δυνατόν πιο κλειστό διάφραγμα f/11, f/16 κ.λ.π. χωρίς να ρισκάρουμε να βγει κουνημένη η φωτογραφία μας με χαμηλή ταχύτητα είναι φυσικά και η χρήση τριπόδου κυρίως σε στατικά θέματα αλλά σε ένα έντομο που κινείται θα χρειαστούν επίσης υψηλές ταχύτητες με αναγκαστική αύξηση των ASA.

ΛΑΘΗ   ΛΑΘΗ   ΛΑΘΗ.....

Πάρα πολλά λάθη σε αυτή τη φωτογραφία.

Δεν έχει σωστή σύνθεση με το θέμα ακριβώς στο κέντρο.

Δεν έχουμε σωστό φόντο που αποσπά την προσοχή από το θέμα μας.

Δεν έχουμε σωστή οπτική γωνία και τα φτερά της πεταλούδας δεν είναι παράλληλα με το φακό της μηχανής με αποτέλεσμα να μην έχουμε το απόλυτο νετ λόγω μικρού Β.Π.

Δεν έχουμε σωστό χρώμα και θα χρειαστεί να αφαιρεθεί αρκετό κίτρινο.

Βέβαια σε μια ψηφιακή επεξεργασία πολλά μπορούν να βελτιωθούν αλλά σαφώς καλύτερα πολλή προσοχή στη λήψη.

Μανόλης Παπαδάκης  EFIAP/s