Κανόνες Σύνθεσης στην καλλιτεχνική φωτογραφία

                                                                                                              Μανόλης Παπαδάκης EFIAP/s

        ΚΑΝΟΝΕΣ ΣΥΝΘΕΣΗΣ ΣΤΗΝ ΚΑΛΛΙΤΕΧΝΙΚΗ ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

( Βλέπε και το σχετικό άρθρο της Χρυσής τομής από την Ομάδα «Ενδιαφέρουν»)

         Η καλή γνώση των κανόνων  της σύνθεσης και η εφαρμογή τους με πρωτοτυπία και δημιουργικότητα είναι πορεία με απαιτήσεις, αλλά αξίζει τον κόπο γιατί οι φωτογραφίες θα είναι δημιούργημα του καλλιτέχνη φωτογράφου δίνοντας το στίγμα του.

        Σύνθεση στην φωτογραφία ονομάζουμε την επιλογή την οργάνωση και τον τρόπο τοποθέτησης των διαφόρων οπτικών στοιχείων σε ένα ορθογώνιο κάδρο κατά κανόνα, ώστε να δημιουργείται ένα αρμονικό σύνολο και μια ευχάριστη εικόνα.

         Η σύνθεση είναι καθοριστική στη φωτογραφία με καλλιτεχνικές αξιώσεις και θα δώσει το πρώτο οπτικό ερέθισμα στον θεατή κρατώντας τον κοντά της και μεταφέροντάς του άμεσα συναισθήματα και μηνύματα.

         Αν ένας πίνακας ζωγραφικής ή μια φωτογραφία συγκινήσει αρκετούς θεατές και πουν χωρίς ενδοιασμό   « ναι ! » μου αρέσει, σίγουρα δεν είναι τυχαίο.  Ανεξαρτήτως του θέματος είτε τοπίο είναι είτε Ν. φύση είτε οτιδήποτε άλλο, θα υπάρχει μια καλή σύνθεση.

       Δηλαδή το έργο υπακούει σε κάποιους κανόνες που έθεσε η ίδια η ανθρώπινη φύση και η μακρόχρονη πορεία και εξέλιξη της τέχνης από τις πρώτες ανθρώπινες προσπάθειες έκφρασης μέχρι σήμερα.

       Το ανθρώπινο μάτι από την φύση του αισθητικά δέχεται το θέμα ευχάριστα όταν είναι τοποθετημένο σε ένα από τα τέσσερα σημεία ( δυνατά σημεία )  που παίρνουμε χωρίζοντας την φωτογραφία σε τρεις οριζόντιες και τρεις κάθετες λωρίδες

                                  Κανόνας των τρίτων και Χρυσή Τομή

Η καλή γνώση των κανόνων σύνθεσης θα βοηθήσει για αμεσότερη επικοινωνία του φωτογράφου με το θεατή μέσω της εικόνας.

        Ο φωτογράφος έχει αρκετούς περιορισμούς και προβλήματα σε θέματα λειτουργίας φακών και πρακτικής που πρέπει να επιλύσει έναντι της ελευθερίας στην επιλογή και τοποθέτηση των αντικειμένων από τον ζωγράφο.
       Η σωστή αντιμετώπιση , επιλογή και λύση θα ξεχωρίσει τον τυχαίο φωτογράφο από τον καλλιτέχνη φωτογράφο.

                       Τυπική Ισορροπία                                                             Μη Τυπική ισορροπία

     Θα μπορούσε να αποτελέσει θέμα μόνο όταν θα                  Εδώ δίνεται έμφαση στο θέμα που απλά

θέλαμε να τονίσουμε την απόλυτη συμμετρία.                       υποστηρίζεται από το μικρό δεξιά 

    Αν έχουμε το θέμα μας π.χ. στη δεξιά πλευρά του κάδρου στην αριστερή πλευρά θα απαιτηθεί κάτι δευτερεύον ισορροπώντας το θέμα. Η ισορροπία θα επιτευχθεί όχι μόνο με όγκους αλλά με φωτισμό και χρώμα.       

      Από τα τέσσερα σημεία χρυσής τομής τα πλέον ενδιαφέροντα είναι το δεξί πάνω και δεξί κάτω επειδή το μάτι ξεκινά κάνοντας την είσοδό του από την κάτω αριστερά  γωνία για να προχωρήσει προς το κέντρο και να φθάσει στα δεξιά σημεία ενδιαφέροντος.
      Είναι η ίδια διαδρομή που ακολουθούν τα μάτια μας όταν διαβάζουμε. 

        Το θέμα μας βρίσκεται στο δυνατό σημείο (κάτω δεξιά) και υποστηρίζεται από το δένδρο στα αριστερά σε μια μη τυπική ισορροπία. Η λευκή λωρίδα στο δρόμο έχει σωστά επιλεγεί να καταλήγει στη γωνία και κυρίως αποτελεί σημαντικό οπτικό στοιχείο στη σύνθεση, διότι εκτός του ότι οδηγεί και κατευθύνει το θεατή είναι μια πλάγια γραμμή που υποδηλώνει την κίνηση σε αντίθεση με την οριζόντια που ενδείκνυται σε στατικά θέματα. Σωστή επίσης επιλογή χρωμάτων, με ψυχρό γκριζοπράσινο χρώμα στο φόντο και θερμό κίτρινο-πορτοκαλί χρώμα στο θέμα δημιουργώντας σωστή ατμόσφαιρα και συναίσθημα.
 

         Ο φωτογράφος με την κατάλληλη γωνία λήψης πρέπει να καταφέρει να αξιοποιήσει την προοπτική ώστε να δώσει την αίσθηση του βάθους αφού έχουμε στο χαρτί μας μόνο δυο διαστάσεις .
        Επίσης σε ένα τοπίο πολλές φορές για να δώσουμε την αίσθηση του βάθους θα χρειαστεί να βάλουμε στο πρώτο πλάνο κάποια κλαδιά ή φυλλώματα δένδρων.

         Στη φωτογραφία αυτή κατ’ αρχήν έχουμε έντονη προοπτική στο δρόμο με το ανθρώπινο στοιχείο σε δυνατό σημείο. Υπάρχει μια ονειρική ατμόσφαιρα λόγω ομίχλης και σε τέτοια θέματα ενδείκνυται να υπάρχουν λεπτές σιλουέτες όπως εδώ τα γυμνά δένδρα και οι λεπτοί φανοστάτες και είναι σημαντική επιλογή  διότι γεμίζουν περιοχές του γκρίζου ουρανού όπου δεν υπάρχει καμιά πληροφορία.
 

       Στοιχεία βέβαια που μπορώ να χρησιμοποιήσω στη σύνθεση είναι οι γραμμές τα σχήματα, η υφή, ο φωτισμός, το χρώμα στην έγχρωμη κ.λ.π. 
                                                                               
                                                                                ΓΡΑΜΜΕΣ
        Η γραμμή μπορεί να κατευθύνεται προς όλα τα σημεία του πλαισίου της φωτογραφίας και ανάλογα με τη θέση της να εκφράζει και άλλο νόημα και να μεταφέρει διαφορετικές πληροφορίες και μηνύματα.


            Μια οριζόντια γραμμή και παράλληλη προς την βάση δηλώνει ηρεμία και γαλήνη (ένα άτομο ξαπλωμένο στο γρασίδι, λουλούδια σε ένα αγρό, μια λίμνη κ.λ.π.) Όταν απαιτηθεί οριζόντια γραμμή αυτό οπωσδήποτε πρέπει να τηρηθεί π. χ. ορίζοντας , θάλασσα κ.λ.π.

        Μια κάθετη γραμμή  δηλώνει ύψος, ισορροπία, επιβλητικότητα, μεγαλοπρέπεια και ίσως δύναμη (Δένδρα , ψηλά κτίρια, όρθιοι άνθρωποι, βουνά κ.λ.π.)

        Μια πλάγια –διαγώνια γραμμή   δηλώνει κίνηση και ταχύτητα, δύναμη και ενέργεια.

        Η καμπύλη είναι η γραμμή της ομορφιάς της γοητείας και του αισθησιασμού, ή καμπύλη ενός ποταμού ή ένα μονοπάτι σε ένα λουλουδιασμένο κάμπο ή μια όμορφη γυναικεία φόρμα.
  
          Όταν αναφερόμαστε βέβαια σε γραμμές ή σχήματα το εννοούμε με την ευρύτερη έννοια (νοητά) και σαν γραμμή μπορούμε να εννοούμε τον ορίζοντα, την θάλασσα κ.λ.π.

 Η καμπύλη (και ειδικά η καμπύλη S) που κυριαρχεί σαν γραμμή σύνθεσης, είναι κυρίως η γραμμή της ομορφιάς της γοητείας και του αισθησιασμού.

          Ο macro φακός, η κοντινή απόσταση λήψης, και το μικρό σχετικά διάφραγμα, έδωσε πολύ μικρό Βάθος Πεδίου (βλέπε άρθρο Βάθος Πεδίου) με φλου και ομοιόμορφο φόντο, ώστε να είναι νετ μόνο η περιοχή της πασχαλίτσας (δίνοντας έμφαση). Το θέμα είναι στο δυνατό σημείο, έχοντας μπροστά του τα δύο τρίτα και πίσω το ένα τρίτο περίπου. Η γραμμή είναι πλάγια και δικαιολογημένα αφού υπάρχει κίνηση.

                                                               Τρίγωνο    Κύκλος    έλλειψη
       Ένα τρίγωνο με την βάση του παράλληλη προς την βάση του κάδρου είναι μια δυνατή σύνθεση που συμβολίζει στατικότητα και σταθερότητα.
      Ένας κύκλος ή μια έλλειψη είναι μια πολύ δυνατή σύνθεση για το τοπίο, δίνοντας μια αίσθηση ρομαντικότητας αιχμαλωτίζοντας το μάτι του θεατή καθώς κινείται κυκλικά στα ενδιαφέροντα σημεία που σαν διάταξη σχηματίζουν ένα νοητό κύκλο.

         Τα μάτια και γενικά το πρόσωπο είναι σε δυνατό σημείο δημιουργώντας σωστή σύνθεση με τρίγωνο, με το δεξί χέρι και το βιβλίο στις άλλες γωνίες. Το τρίγωνο είναι σταθερό με τη βάση παράλληλη στη βάση του κάδρου,  σύνθεση που ενδείκνυται κυρίως σε στατικά θέματα.

               Ανεξάρτητα από το θέμα,
 αυτό που δεν πρέπει να ξεχνούμε είναι ότι :

- η σύνθεση πρέπει να είναι απλή,
- να υπάρχει αρμονία,
- να μην υπάρχουν περιττά στοιχεία δημιουργώντας σύγχυση στο θεατή, αλλά
- να υπάρχουν τα απαραίτητα λειτουργώντας αφαιρετικά, ώστε να οδηγηθεί ο θεατής στο θέμα και στο μήνυμα αν υπάρχει.
 

        Τα θερμά χρώματα (δεξιά ομπρέλα και αδιάβροχο και αριστερά το κασκόλ μπροστά από τη μαύρη ομπρέλα) σε αντίθεση μα τα ψυχρά χρώματα του φόντου προκαλούν τα ανάλογα συναισθήματα χειμωνιάτικου θέματος – ένας τόνος ζεστασιάς στο κρύο του χειμώνα. Όσον αφορά τη σύνθεση έχουμε το κίτρινο κασκόλ αριστερά (έντονο χρώμα) να δημιουργεί μη τυπική ισορροπία με τα από δεξιά έντονα χρώματα



 

             Εδώ δημιουργήθηκε μία σύνθεση όπου κυριαρχούν οι κανόνες σύνθεσης. Υπάρχουν τα συμπληρωματικά χρώματα (κίτρινο-μπλε) δίνοντας τόνο αντίθεσης. Σημαντικό είναι και το εύρημα κόκκινο πινέλο με κίτρινες σταγόνες που έχει αποτέλεσμα αίσθηση αντίθεσης - ανατροπής.

(Σε πολλές μηχανές εμφανίζεται στην οθόνη τους για βοήθεια, το πλέγμα των γραμμών για τον κανόνα των τρίτων.

Βέβαια για όλους τους κανόνες υπάρχουν εξαιρέσεις άρα και στην εφαρμογή των κανόνων σύνθεσης και είναι αυτονόητο ότι δεν έχουμε το μέτρο στα χέρια μας.......)

                                                                                                                  Μανόλης Παπαδάκης EFIAP/s